خط شعاعى ديده اگر بمركز هر دو گذرد همه خورشيد بگيرد يك لحظه اگر چشمگير قطر هر دو يكى باشد ، و در مدتى اگر قطر خورشيد از نظر ديد ما كوچكتر باشد ( و سپس حالات خورشيد گرفتن را شرح داده تا گويد ) آغاز آن از مغرب خورشيد است و آغاز برطرف‌شدنش هم از آنجا است . سپس - ره - گفته : محو ماه كه تيرگى در صفحه چهره او است پوشيده است و آراء چند و اقوال چندى دارد كه پنج از آنها را ياد آورى كنم : 1 - اين تيره‌گى اثر آن روى ديگر او است كه تاريك است و به روى روشنش سرايت كرده ، و بر آن اعتراض شده كه اگر چنين بود بايد اطرافش تيره‌تر نمايد از ميانش و ميانه‌اش روشنتر باشد . 2 - اين تيره‌گيها جسمهائى باشند كه بهمراه ماه در فلك تدويرش برجايند و برابر روشنى ندارند و اين مختار سلطان المحققين است در كتاب تذكره . و بر آن اعتراض شده كه اگر چنين اجرامى ميان ماه و خورشيد باشد يا ميان ماه و زمين چون تدوير بدور خود ميچرخد و منظر ماه نسبت بما عوض مىشود بايد باختلاف ديده شوند و چطور هميشه بيك حال ديده ميشوند ؟ و از اين ايراد عذر خواسته‌اند كه چون صفحه ماه در ديد ما كوچك است و فاصله بسيار است تفاوت پديد نميآيد . 3 - اين سياهى عكس درياى محيط يا كره بخار است و ربع باز و مسكون زمين چون خشن و تيره است عكس نميدهد و عكسهائى كه راست بر آن مىافتد روشنتر است از عكسهائى بتبع آنها است و از عكس زمين لخت و اين مختار صاحب تحفه است . و بر آن اعتراض شده كه عكسها هميشه بيك روشند و عكس ده‌ها چون درياها و بخار و كوهها در وضعى مختلف از مشرق تا مغرب و اين محال است كه اختلاف آنها در صفحه ماه هيچ اثر نكند ، و براى رد اين ايراد عذر آورند بدان چه براى استادش ( خواجه طوسى ) عذر آورند ؟